Pois seguimos coas crónicas das feiras e eventos, e falamos dunha festa xa veterana, que se celebrou en San Miguel de Sarandón, e Puri Caldelas nos achegou este relato dun lugar e dun entorno do que teremos que seguir falando en vindeiras ocasións.

Por Puri Caldelas

A AGV estivo na Festa do Viño da Ulla, unha das feiras de viño máis consolidadas dentro do panorama Galego, pois xa conta ,coa deste ano, con 32 edicións. Di o refraneiro que “En Abril, augas mil”, e non fallou, o día transcorreu entre repetidos claros e choivas, que sen embargo, non foron suficientes para calmar os ánimos dos miles de asistentes, que entre chaparrón e chaparrón degustaron os mais de 15.000 l de viño que se repartiron entre as diversas tabernas, todas elas montadas polos veciños e veciñas dos pobos colindantes, que ano tras ano, acoden en relixiosa armonía, para traballar en que esta tradición siga viva. Todo isto acompañado pola nosa curtida gastronomía, na que non faltou o polbo, o churrasco, filloas, chourizos, empanada e un longo etc…

O verdadeiro protagonista da festa foi o viño, por suposto, da Ulla, que, ou ben nos postos ou ben nas “botas xigantes” penduradas nos carballos, das que manaba de balde, non deixou de fluír. Tamén cabe destacar os numerosos postos de venda de produtos Galegos, que variaban dende a cerámica, os licores varios, os doces, pan , queixo…

Durante a Festa. Puri Caldelas

A xornada comezou pola mañá cunha misa en galego no campo da festa, no que non faltaron as diversas personalidades, como o presidente da Deputación de Pontevedra, o alcalde de A Coruña, Carlos Negreira, que foi o encargado de ler o pregón deste ano, tamén se nomearon os novos membros da “Orde Dos Amigos e Amigas da Bota do Viño da Ulla”, entre os que se atopaban o coñecido imitador e presentador Xacobe Pérez.

Despois dos saúdos das autoridades,  pasamos a visitar os distintos stads que a D.O.  Rías Baixas  colocou nunha carpa, e onde se podían degustar todos os viños da subzona do Ulla: Pazo de Galegos, Alargo, Chouzal, Señorío de Cruces, Gran Merundei e Gundian. No transcurso da cata atopámonos con Senén Chás, un dos precursores e fundadores da festa, e que amablemente nos atendeu. Explicábanos Senén que a subzona do Ulla estaba formada por parroquias dos concellos de Vedra, Padrón, Boqueixón, Teo, Touro, A Estrada, Silleda e Vila de Cruces. Durante moitos anos el, xunto con outros adegueiros estiveron loitando pola inclusión da zona na D.O Rías Baixas, obxectivo que conseguiron no ano 2000. Todo elo, claro está, facendo alarde dos excelentes viños que se elaboran na zona. Nas súas 46 ha de viñas destaca, sobre outras variedades, o Albariño. Tamén nos comentou que con motivo da Festa do Viño se desenvolveran  unhas xornadas técnicas na Casa da Cultura de San Miguel de Sarandón, durante os días 27, 28, 29 e 30 de Marzo.

Nos stands das adegas da Ribeira do Ulla. Francisco Outeiro

Durante todo o dia tiveron lugar a actuación de numerosas charangas e grupos, sobre todo grupos de folclore galego, música que a organización se esforza en promover e na que se basean a maioría das actuacións. Xa pola tarde destacaron as actuacións dun impresionante grupo de capoeira da Coruña e  o Home orquestra, entre outros. Todo isto coa mirada atenta e cómplice de Salvador Fernández,que é o que se ocupa do apartado musical dentro da comisión.

Capoeira galaica. Puri degustando o Pazo de Galegos nun stand da Festa. Fonte Puri Caldelas e Francisco Outeiro

E con tanto axetreo, as pernas xa empezaban a fraquear, polo que emprendemos o viaxe de regreso, iso si, debemos ser os primeiros, por que os aparcadoiros aínda quedaba cheo. A AGV foi testemuña dunha gran festa, cunha xente excepcional e moi bo ambiente. Degustamos excelentes viños acompañados de grandes leceres gastronómicos e todo coa música de fondo do mellor folclore galego. Non se pode pedir máis. Tan só nos queda anotar na axenda a seguinte cita da que será a XXXIII festa de exaltación do viño da Ulla. Alí estaremos.

Visitando as adegas de Vilachá na Pobra do Brollón. Fonte AGV

Tentar resumir o que se viu, escoitou e falou no venres e sábado por lugares da Ribeira Sagrada resultará un exercicio difícil, por non comentar que inútil, desde a AGV tentaremos sacar todo xugo posible das Xornadas, que nun formato de intensidade e mobilidade continua, desde a recollida de mostras de viños por adegas espalladas nas ribeiras, a aproximación ao fenómeno global do enoturismo, o viaxe na historia e cultura das Terras de Lemos, a vangarda comercial do viño, o respeito pola terra e as prácticas naturais, a grandeza dos constructores de muras e socalcos, o revivir dun poboado de adegas, e o debate entre os límites dos mercados, queixos, historia, hostelería….non resultará fácil..

As Xornadas foron organizadas pola Rede Galega de Empresas e a AGV-Federación Rural Galega, co patrocinio da Deputación Provincial e os apoios do Consello Reguladore da DO Ribeira Sacra, Concello de Lugo, DOP do Queixo Azúa Ulloa, DOP Queixo de San Simónda Costa, Concello de Monforte e Concello da Pobra do Brollón.

Comezamos con Chao Quintana e Stephen Fallows, diso que se fala de Enoturismo, a cuestión foi deitada no Centro do Viño da Ribeira Sacra en Monforte, aínda non hai unha suficiente posta en valor do que de potencial ten o territorio, a falla de cartos resulta unha lóxica resposta, peron en palabras de Stephen hai que superar barreiras mentais para cooperar entre adegas e traballar xuntos, e tomar como exemplos o que se ten feito en zonas como California ou Sudáfrica, neste liña está o papel do Centro do Viño onde se pode «comprar e beber viño» e prácticamente todos os viños da DO Ribeira Sacra, e tamén poder ollar nunha exposición todos os atractivos da zona. Ten que haber un certo equilibrio no apoio entre as adegas e as institucións para poder atraer un turismo que esta comezando a vir, e ś iso o que queren ver adegas e adegueiros-as, aparte de beber o viño. Son precisas máis interrelacións entre administracións, adegas e hostelería para rachar os límites da falta de cartos, tempo e experiencia. Como posta en práctica do que se falou houbo unha visita guiada polo Centro do Viño no que se sitúa o territorio, castes, historia, xentes, festas e un video promocional con impresionantes tomas das ribeiras.

Visitando adegas para levar viño a Lugo. Fonte AGV

Seguindo con Lois Diéguez, Escritor e coñecedor da Ribeira Sacra, xa que é natural de Monforte e ten publicado traballos narrados como «Viaxe ás terras encantadas de Lemos», e nas verbas de Lois o viño forma parte da cultura: gastronomía alegre e dinámica das zonas de viños, ver monumentos e paisaxes e finalmente coñecer xentes. Os viaxeiros-as e as viaxes por enrriba do turismo, ou dun turismo de calidade, «entrar nas adegas é como entrar en catedrais», ao final se resume todo nunha comunicación humana, se se todo isto se conxulga haberá un coñecemento internacional da Ribeira Sacra. Monforte é a chave do territorio para centrar o seu desenvolvemento, e aos nomes dos lugares hai ligadas lendas e historias que poden ser coñecidas e difundidas para logo xuntar esas tres cuestións que se prantexaron con varios exemplos: a Torre de Monforte, os Escolapios, as igrexas e conventos no Saviñao e en Pantón, aldeas esquecidas commo o Cabo do Mundo….quedou todo para futuras viaxes.

Arriba Chao Quintana e Stephen Fallows, abaixo Lois Diéguez. Fonte AGV

Seguindo fumos á Abadía da Coba e Adegas Moure no Saviñao, no que nos introduciu Evaristo Rodŕíguez coa elaboración de viños brancos de Albariño, tintos de crianza e ecolóxicos, e tamén a destilería. Sendo unha adega pequena xa é considerada das grandes na Ribeira Sacra. Desde a paraxe coa vista do Cabo do Mundo, onde a ferradura que fai o Miño, fumos visitando a adega para logo probar o viño de Albariño e Abadía de Cova tinto. No tema da cata xurdiron reflexións sobre o momento actual dos viños galegos: a cuestión dos rendementos, o concepto mesmo dos nosos viños, a profesionalización do sector…e da Abadía xa na noite pecha chegamos para cear onde Algueira en Doade, simbolo paisaxistico cos seus canons de vértivos con socalcos que acadan case a verticalidade total sobre o Sil. Alá nos recibiron Fernando e Ana da adega e tamén Restaurante O Castelo, en compaña de viñateiros de Amandi e o propio Presidente do Consello Regulador, repasando o falado durante a tarde.

O Cabo do Mundo desde a Cova e Evaristo Rodríguez. Fonte AGV

Na mañá seguinte ben cedo saímos da Casa do Estevo en Francos, a carón da Adega Algueira, nesta Casa de Turismo Rural fixemos a noite, e como sempre sen moito tempo de desfrutar das súas excelentes condicións e da atención da Sra. Luz. Pois chegamos a Chantada, a outra pequena urbe da Ribeira Sacra, e nos diriximos ao Belesar onde a viña do Pincelo, tivemos a incomparable compaña de Roberto Regal, elaborador e enólogo da zona, Francisco Rego da EVEGA e Julián García Berrios da Univesidade de Santiago. Xuntos chegamos onde Esther Teijeiro, aboa de Roberto e pioneira na viticultura ecoloxíca ccontrolada con distintivo do Consello Regulador. Está muller de 77 anos controla e manexa máis de 5 has con sistemas de pradeira permantente para permitir medrar ás cepas «en compaña», as segas son constantes e a terra acada unha textura esponxosa que permite acadar humedade mesmo no verao. Certamente os rendementos son baixos e hai elementos de manexo a mellorar, o resultado está nos viños que infelizmente non se puideron probar nese momento. Do Pincelo marchamos vendo esas impresionantes ladeiras para adentrarnos en Amandi onde a viña do Chanteiro da Adega de Cividade de Ramón Verao, villo de Xosé Verao, que andaba botando o xofre no xeito tradicional, a viña estaba asocalcada con dúas filas por mura, xa que Ramón ten habilidades de canteiro e foi así comos e puxeron varios ferrados a cultivo nunha zona de penedo e xesta puro. As cepas de mencía se acompañaban de algunhas de albarello, en tempos a raiña da zona pero que a peste do oidio menguo moito a sáu presencia.

Convivio na Adega Algueira logo no Pincelo Chantada. Fonte AGV

E correndo chegamos a Vilachá, pasando antes por Monforte, onde paramos a xantar no conxunto arquitectónico das adegas de Vilachá onde a Pobra do Brollón, alá nos acompañou o seu alcalde e a xente da Adega Os Ermitaños, coa súa xerente Puri e o Armando e Luís. E de Vilachá tirando para a capital Lugo para chegares ao Museo Provincial e dar a unha intensa sesión de debates con dúas mesas, na primeira Pepe Rodríguez encetou os posibles camiños para chegar aos mellores mercados tanto para viños como queixos. E se constatou a suba importante na exportación de viños da Ribeira Sacra de multiplicar por 10 en dúas campañas, acadando máis de 700.000 euros. «Agora se queremos seguir a vender fora hai que ter un producto con alma», seguindo o exemplo de Rías Baixas é que é preciso asociarse para chegar a lugares lonxanos, como se fose un «club de amigos», «aproveitarse todos do que fai cada un de nos», non todos os viños triunfan nos mesmos lugares, polo que hai mundo para todos. Apostar sempre pola «calidade» da materia prima e dotarse dunhas normas estrictas no que respecta á regulación e tomar como exemplo da Zona da Champaña na Franza, un viticultor desta zona acadou na vendima pasada máis de 6 euros por quilo, o exíto está na combinación de grandes marcas e pequenos elaboradores artesanais. O que se vai gañando se ten que investir en estructura comercial, para poder soster os crecementos de exportación, e insistir na asociación de adegas e cuidar a comunicación e o traballo co mundo da hostalaría, como acontece na cidade de Lugo. Tamén se criticou as políticas institucionais de promoción en que se debe sempre traer os mellores cociñeiros e gastrónomos para a nosa casa na vez de traer empresas que só queren «gañar diñeiro».

Modesto Toubes, elaborador de queixos de San Simón da Costa, partindo dun alto nível de preparación e procurando unha calidade alta se foi traballando cun producto atractivo. Nesta queixería se foi a procurar mercados exteriores, neste caso a novidade e falta de «competencia» abriu camiños sen ter un coñecemento previo, aproveitouse os eventos como Gourmets de Madrid e Alimentaria de Barcelona, o que é un queixo afumado e curado de leite de vaca con pasta semidura, ou sexa único. As primeiras vendas foron para Malaisia, a distribución foi dividida polas provincias do país e tamén fora, agora manda máis do 20% fora do Estado. Con todo os medres debe seguir un ritmo propio para acompañar un estabilidade nas relacións comerciais.

En Vilachá, e debates no Museo Provincial. Fonte AGV

Cheche Real, Presidente da Asociación Provincial de Empresarios de Hostelería de Lugo, relatou un pouco a historia dos chateos ou de tomar en viños na capital, antes en barricos, «brancos na mañá e os tintos na tarde», os de Chantada máis cedo e os de Amandi e Quiroga para o verao. O sagrado son as tapas, de todo tipo, orella, caldo, cocido, tripas, rixós, xoubas, mexilóns, polbo, etc. Os viños da Ribeira Sacra pasaron a primeira plana nos eventos que organiza a propia Asociación desprazando a outros foráneos, de todos xeitos se non «cremos no que nos producimos, malamente podemos vender no exterior».

Francisco Rego da EVEGA. Catas na Rúa Nova de Lugo. Fonte AGV

Luís Carreira da empresa Arqueixal, da DOP Arzúa Ulloa, un queixo de pasta blanda, de consumo maioritario na Galiza, que non se debe descuidar, e non se debe desprezar o que «é noso», por iso se incide nos actos coa hostelería, en que hai embaixadores, que son os restauradores e cociñeiros-as, cousa que non acontece nos hipermercados. Arqueixal traballa coa producción ecoloxica, co modelo espiral, vendendo e esforzandose o máis perto e directo, o chamado canle 0. Acontecía cousas curiosas como que «antes se prestixiaba vender en sitios como Carrefour, e menos no noso local de elaboración, agora acontece ao revés,….isto agora fai valorizar actividades como o turismo rural, e mesmo como elemento de venda do producto e do propio territorio». «Agora temos o chamado «glolocal», os máis artesáns son algo antiglobais, aínda que todos estamos nel, ao final temos algo local a defender e colocalo nese contexto global, e non botarlle as culpas sen máis, e así valorizalo mellor. Ás veces «automarxinámonos nos» por non entender ese escenario global.

Últimos Debates en Lugo. Fonte AGV

Seguindo coa segunda Mesa deu o Catedrático de Historia Moderna Pegerto Saavedra, dando uns trazos da viticultura galega no Antigo Réxime, ata a primeria parte do século XIX. A fins do S XVIII o país tiña máis de 40.000 has a viña cunh producción superior ao millón de hectólitros, cantidade ata agora nunca acadada. No costa a videira era un cultivo máis, non foi como zonas como Amandi, Monforte no que hai case monocultivos, e o viño daquela era moi limitado o seu consumo popular, había que vender fora, mesmo había labrego que podían morrer sen probalo. O consumo se concentraba entre clero e fidalguía, os demais na festa o no día de feira. Esta era a razón da riqueza e prestixio das zonas vitícolas. A perda de mercados como o Cantábrico ou mesmo Inglaterra foi dando un certo debalo a zonas como Ribeiro e Ourense, sairón propostas de técnicos para mellorar o transporte, sempre difícil, elaboración de augardentes que antes viñan só de fora, destaca o monfortino Antonio Casares, que formulou varias interesantes propostas como a mellora da fermentación e outras innovacións de carácter químico. Desde a época moderna o viño cambiou moito desde o punto de vista da calidade, co queixo acontecía que antes case non existía, mesmo se combraba o de fora como o queixo de Flandes ou «Sobremar».

Mouriño, o Xefe de Industrias Agrarias en Lugo, un dos promotores da creación da DO Ribeira Sacra, a «comercialización» segue sendo a asignatura pendente, historicamente se enfocou desde a administracion dous bieiros que eran estruturas e a calidade, o das estrutuas non o resolveu a concentración parcelaria polo desfase dos custes. O da calidade tardouse en interpretarse, ás veces había que recuperar un producto como foi o da Ribeira Sacra e os queixos, ao final foi a aposta polas Denominacións xa que houbo «que loitar», en Lugo concretamente «non se tiraba» a pesares da fama de zonas como Rías Baixas. Tres cousas a destacar na Ribeira Sacra: paisaxe indudabel e que se ten, a recuperación da mencía, que se veu potenciado polos arranques no Bierzo, e a comercialización que se vai arranxando por que tanto viños e queixos se vai mellorando a calidade, e hoxe en día aínda que peche algúnha adega saíran outras e con xente nova , «pero hai que sachalo, hai plataforma pero hai que sachalo», hoxe estamos ben pero poderiamos estar mil veces máis.

Catasa na Rúa Nova. Fonte AGV

E para remate, unha cata comentada na Rúa Nova, a principal arteria de viños e tapas da capital lucense, e tivemos as explicacións de Mercedes González, que seleccionou 9 viños entre as máis de 40 marcas dos que logo se citan e que colaboraron neste magno evento coa presencia en 20 establecementos hostaleiros asociados , intenso pero productivo e que nos próximos días imos sacando os videos que permitan socializar sobre as bases que sitúen novos proxectos e iniciativos no viños, queixos e turismo na Ribeira Sacra, e tamén como exemplo noutras zonas do país. Atentos aos próximos reportaxes sobre estas Xornadas.

Adegas participantes nas catas e degustacíóns de viño de Lugo.

Adegas Moure, Priscillus, Prior de Pantón, Proencia, Val da Lenda, Régoa, Guímaro, Viña Cazoga, Décima, Os Ermitaños, Don Ramón, Conde de Piantes, Cruceiro, Saíñas, SAT Virxe dos Remedios, Xacia, Nogueiras, Diego de Lemos, Adartia, Preares, Ora et Labora,  Toalde, Os Cipreses, Adega Barbado, Pincelo, Val de Quiroga, Ramón Verao, Algueira, Portotide, Lucenza e Cabo do Mundo.