Pois seguimos coas crónicas das feiras e eventos, e falamos dunha festa xa veterana, que se celebrou en San Miguel de Sarandón, e Puri Caldelas nos achegou este relato dun lugar e dun entorno do que teremos que seguir falando en vindeiras ocasións.

Por Puri Caldelas

A AGV estivo na Festa do Viño da Ulla, unha das feiras de viño máis consolidadas dentro do panorama Galego, pois xa conta ,coa deste ano, con 32 edicións. Di o refraneiro que “En Abril, augas mil”, e non fallou, o día transcorreu entre repetidos claros e choivas, que sen embargo, non foron suficientes para calmar os ánimos dos miles de asistentes, que entre chaparrón e chaparrón degustaron os mais de 15.000 l de viño que se repartiron entre as diversas tabernas, todas elas montadas polos veciños e veciñas dos pobos colindantes, que ano tras ano, acoden en relixiosa armonía, para traballar en que esta tradición siga viva. Todo isto acompañado pola nosa curtida gastronomía, na que non faltou o polbo, o churrasco, filloas, chourizos, empanada e un longo etc…

O verdadeiro protagonista da festa foi o viño, por suposto, da Ulla, que, ou ben nos postos ou ben nas “botas xigantes” penduradas nos carballos, das que manaba de balde, non deixou de fluír. Tamén cabe destacar os numerosos postos de venda de produtos Galegos, que variaban dende a cerámica, os licores varios, os doces, pan , queixo…

Durante a Festa. Puri Caldelas

A xornada comezou pola mañá cunha misa en galego no campo da festa, no que non faltaron as diversas personalidades, como o presidente da Deputación de Pontevedra, o alcalde de A Coruña, Carlos Negreira, que foi o encargado de ler o pregón deste ano, tamén se nomearon os novos membros da “Orde Dos Amigos e Amigas da Bota do Viño da Ulla”, entre os que se atopaban o coñecido imitador e presentador Xacobe Pérez.

Despois dos saúdos das autoridades,  pasamos a visitar os distintos stads que a D.O.  Rías Baixas  colocou nunha carpa, e onde se podían degustar todos os viños da subzona do Ulla: Pazo de Galegos, Alargo, Chouzal, Señorío de Cruces, Gran Merundei e Gundian. No transcurso da cata atopámonos con Senén Chás, un dos precursores e fundadores da festa, e que amablemente nos atendeu. Explicábanos Senén que a subzona do Ulla estaba formada por parroquias dos concellos de Vedra, Padrón, Boqueixón, Teo, Touro, A Estrada, Silleda e Vila de Cruces. Durante moitos anos el, xunto con outros adegueiros estiveron loitando pola inclusión da zona na D.O Rías Baixas, obxectivo que conseguiron no ano 2000. Todo elo, claro está, facendo alarde dos excelentes viños que se elaboran na zona. Nas súas 46 ha de viñas destaca, sobre outras variedades, o Albariño. Tamén nos comentou que con motivo da Festa do Viño se desenvolveran  unhas xornadas técnicas na Casa da Cultura de San Miguel de Sarandón, durante os días 27, 28, 29 e 30 de Marzo.

Nos stands das adegas da Ribeira do Ulla. Francisco Outeiro

Durante todo o dia tiveron lugar a actuación de numerosas charangas e grupos, sobre todo grupos de folclore galego, música que a organización se esforza en promover e na que se basean a maioría das actuacións. Xa pola tarde destacaron as actuacións dun impresionante grupo de capoeira da Coruña e  o Home orquestra, entre outros. Todo isto coa mirada atenta e cómplice de Salvador Fernández,que é o que se ocupa do apartado musical dentro da comisión.

Capoeira galaica. Puri degustando o Pazo de Galegos nun stand da Festa. Fonte Puri Caldelas e Francisco Outeiro

E con tanto axetreo, as pernas xa empezaban a fraquear, polo que emprendemos o viaxe de regreso, iso si, debemos ser os primeiros, por que os aparcadoiros aínda quedaba cheo. A AGV foi testemuña dunha gran festa, cunha xente excepcional e moi bo ambiente. Degustamos excelentes viños acompañados de grandes leceres gastronómicos e todo coa música de fondo do mellor folclore galego. Non se pode pedir máis. Tan só nos queda anotar na axenda a seguinte cita da que será a XXXIII festa de exaltación do viño da Ulla. Alí estaremos.

Visitando as adegas de Vilachá na Pobra do Brollón. Fonte AGV

Tentar resumir o que se viu, escoitou e falou no venres e sábado por lugares da Ribeira Sagrada resultará un exercicio difícil, por non comentar que inútil, desde a AGV tentaremos sacar todo xugo posible das Xornadas, que nun formato de intensidade e mobilidade continua, desde a recollida de mostras de viños por adegas espalladas nas ribeiras, a aproximación ao fenómeno global do enoturismo, o viaxe na historia e cultura das Terras de Lemos, a vangarda comercial do viño, o respeito pola terra e as prácticas naturais, a grandeza dos constructores de muras e socalcos, o revivir dun poboado de adegas, e o debate entre os límites dos mercados, queixos, historia, hostelería….non resultará fácil..

As Xornadas foron organizadas pola Rede Galega de Empresas e a AGV-Federación Rural Galega, co patrocinio da Deputación Provincial e os apoios do Consello Reguladore da DO Ribeira Sacra, Concello de Lugo, DOP do Queixo Azúa Ulloa, DOP Queixo de San Simónda Costa, Concello de Monforte e Concello da Pobra do Brollón.

Comezamos con Chao Quintana e Stephen Fallows, diso que se fala de Enoturismo, a cuestión foi deitada no Centro do Viño da Ribeira Sacra en Monforte, aínda non hai unha suficiente posta en valor do que de potencial ten o territorio, a falla de cartos resulta unha lóxica resposta, peron en palabras de Stephen hai que superar barreiras mentais para cooperar entre adegas e traballar xuntos, e tomar como exemplos o que se ten feito en zonas como California ou Sudáfrica, neste liña está o papel do Centro do Viño onde se pode «comprar e beber viño» e prácticamente todos os viños da DO Ribeira Sacra, e tamén poder ollar nunha exposición todos os atractivos da zona. Ten que haber un certo equilibrio no apoio entre as adegas e as institucións para poder atraer un turismo que esta comezando a vir, e ś iso o que queren ver adegas e adegueiros-as, aparte de beber o viño. Son precisas máis interrelacións entre administracións, adegas e hostelería para rachar os límites da falta de cartos, tempo e experiencia. Como posta en práctica do que se falou houbo unha visita guiada polo Centro do Viño no que se sitúa o territorio, castes, historia, xentes, festas e un video promocional con impresionantes tomas das ribeiras.

Visitando adegas para levar viño a Lugo. Fonte AGV

Seguindo con Lois Diéguez, Escritor e coñecedor da Ribeira Sacra, xa que é natural de Monforte e ten publicado traballos narrados como «Viaxe ás terras encantadas de Lemos», e nas verbas de Lois o viño forma parte da cultura: gastronomía alegre e dinámica das zonas de viños, ver monumentos e paisaxes e finalmente coñecer xentes. Os viaxeiros-as e as viaxes por enrriba do turismo, ou dun turismo de calidade, «entrar nas adegas é como entrar en catedrais», ao final se resume todo nunha comunicación humana, se se todo isto se conxulga haberá un coñecemento internacional da Ribeira Sacra. Monforte é a chave do territorio para centrar o seu desenvolvemento, e aos nomes dos lugares hai ligadas lendas e historias que poden ser coñecidas e difundidas para logo xuntar esas tres cuestións que se prantexaron con varios exemplos: a Torre de Monforte, os Escolapios, as igrexas e conventos no Saviñao e en Pantón, aldeas esquecidas commo o Cabo do Mundo….quedou todo para futuras viaxes.

Arriba Chao Quintana e Stephen Fallows, abaixo Lois Diéguez. Fonte AGV

Seguindo fumos á Abadía da Coba e Adegas Moure no Saviñao, no que nos introduciu Evaristo Rodŕíguez coa elaboración de viños brancos de Albariño, tintos de crianza e ecolóxicos, e tamén a destilería. Sendo unha adega pequena xa é considerada das grandes na Ribeira Sacra. Desde a paraxe coa vista do Cabo do Mundo, onde a ferradura que fai o Miño, fumos visitando a adega para logo probar o viño de Albariño e Abadía de Cova tinto. No tema da cata xurdiron reflexións sobre o momento actual dos viños galegos: a cuestión dos rendementos, o concepto mesmo dos nosos viños, a profesionalización do sector…e da Abadía xa na noite pecha chegamos para cear onde Algueira en Doade, simbolo paisaxistico cos seus canons de vértivos con socalcos que acadan case a verticalidade total sobre o Sil. Alá nos recibiron Fernando e Ana da adega e tamén Restaurante O Castelo, en compaña de viñateiros de Amandi e o propio Presidente do Consello Regulador, repasando o falado durante a tarde.

O Cabo do Mundo desde a Cova e Evaristo Rodríguez. Fonte AGV

Na mañá seguinte ben cedo saímos da Casa do Estevo en Francos, a carón da Adega Algueira, nesta Casa de Turismo Rural fixemos a noite, e como sempre sen moito tempo de desfrutar das súas excelentes condicións e da atención da Sra. Luz. Pois chegamos a Chantada, a outra pequena urbe da Ribeira Sacra, e nos diriximos ao Belesar onde a viña do Pincelo, tivemos a incomparable compaña de Roberto Regal, elaborador e enólogo da zona, Francisco Rego da EVEGA e Julián García Berrios da Univesidade de Santiago. Xuntos chegamos onde Esther Teijeiro, aboa de Roberto e pioneira na viticultura ecoloxíca ccontrolada con distintivo do Consello Regulador. Está muller de 77 anos controla e manexa máis de 5 has con sistemas de pradeira permantente para permitir medrar ás cepas «en compaña», as segas son constantes e a terra acada unha textura esponxosa que permite acadar humedade mesmo no verao. Certamente os rendementos son baixos e hai elementos de manexo a mellorar, o resultado está nos viños que infelizmente non se puideron probar nese momento. Do Pincelo marchamos vendo esas impresionantes ladeiras para adentrarnos en Amandi onde a viña do Chanteiro da Adega de Cividade de Ramón Verao, villo de Xosé Verao, que andaba botando o xofre no xeito tradicional, a viña estaba asocalcada con dúas filas por mura, xa que Ramón ten habilidades de canteiro e foi así comos e puxeron varios ferrados a cultivo nunha zona de penedo e xesta puro. As cepas de mencía se acompañaban de algunhas de albarello, en tempos a raiña da zona pero que a peste do oidio menguo moito a sáu presencia.

Convivio na Adega Algueira logo no Pincelo Chantada. Fonte AGV

E correndo chegamos a Vilachá, pasando antes por Monforte, onde paramos a xantar no conxunto arquitectónico das adegas de Vilachá onde a Pobra do Brollón, alá nos acompañou o seu alcalde e a xente da Adega Os Ermitaños, coa súa xerente Puri e o Armando e Luís. E de Vilachá tirando para a capital Lugo para chegares ao Museo Provincial e dar a unha intensa sesión de debates con dúas mesas, na primeira Pepe Rodríguez encetou os posibles camiños para chegar aos mellores mercados tanto para viños como queixos. E se constatou a suba importante na exportación de viños da Ribeira Sacra de multiplicar por 10 en dúas campañas, acadando máis de 700.000 euros. «Agora se queremos seguir a vender fora hai que ter un producto con alma», seguindo o exemplo de Rías Baixas é que é preciso asociarse para chegar a lugares lonxanos, como se fose un «club de amigos», «aproveitarse todos do que fai cada un de nos», non todos os viños triunfan nos mesmos lugares, polo que hai mundo para todos. Apostar sempre pola «calidade» da materia prima e dotarse dunhas normas estrictas no que respecta á regulación e tomar como exemplo da Zona da Champaña na Franza, un viticultor desta zona acadou na vendima pasada máis de 6 euros por quilo, o exíto está na combinación de grandes marcas e pequenos elaboradores artesanais. O que se vai gañando se ten que investir en estructura comercial, para poder soster os crecementos de exportación, e insistir na asociación de adegas e cuidar a comunicación e o traballo co mundo da hostalaría, como acontece na cidade de Lugo. Tamén se criticou as políticas institucionais de promoción en que se debe sempre traer os mellores cociñeiros e gastrónomos para a nosa casa na vez de traer empresas que só queren «gañar diñeiro».

Modesto Toubes, elaborador de queixos de San Simón da Costa, partindo dun alto nível de preparación e procurando unha calidade alta se foi traballando cun producto atractivo. Nesta queixería se foi a procurar mercados exteriores, neste caso a novidade e falta de «competencia» abriu camiños sen ter un coñecemento previo, aproveitouse os eventos como Gourmets de Madrid e Alimentaria de Barcelona, o que é un queixo afumado e curado de leite de vaca con pasta semidura, ou sexa único. As primeiras vendas foron para Malaisia, a distribución foi dividida polas provincias do país e tamén fora, agora manda máis do 20% fora do Estado. Con todo os medres debe seguir un ritmo propio para acompañar un estabilidade nas relacións comerciais.

En Vilachá, e debates no Museo Provincial. Fonte AGV

Cheche Real, Presidente da Asociación Provincial de Empresarios de Hostelería de Lugo, relatou un pouco a historia dos chateos ou de tomar en viños na capital, antes en barricos, «brancos na mañá e os tintos na tarde», os de Chantada máis cedo e os de Amandi e Quiroga para o verao. O sagrado son as tapas, de todo tipo, orella, caldo, cocido, tripas, rixós, xoubas, mexilóns, polbo, etc. Os viños da Ribeira Sacra pasaron a primeira plana nos eventos que organiza a propia Asociación desprazando a outros foráneos, de todos xeitos se non «cremos no que nos producimos, malamente podemos vender no exterior».

Francisco Rego da EVEGA. Catas na Rúa Nova de Lugo. Fonte AGV

Luís Carreira da empresa Arqueixal, da DOP Arzúa Ulloa, un queixo de pasta blanda, de consumo maioritario na Galiza, que non se debe descuidar, e non se debe desprezar o que «é noso», por iso se incide nos actos coa hostelería, en que hai embaixadores, que son os restauradores e cociñeiros-as, cousa que non acontece nos hipermercados. Arqueixal traballa coa producción ecoloxica, co modelo espiral, vendendo e esforzandose o máis perto e directo, o chamado canle 0. Acontecía cousas curiosas como que «antes se prestixiaba vender en sitios como Carrefour, e menos no noso local de elaboración, agora acontece ao revés,….isto agora fai valorizar actividades como o turismo rural, e mesmo como elemento de venda do producto e do propio territorio». «Agora temos o chamado «glolocal», os máis artesáns son algo antiglobais, aínda que todos estamos nel, ao final temos algo local a defender e colocalo nese contexto global, e non botarlle as culpas sen máis, e así valorizalo mellor. Ás veces «automarxinámonos nos» por non entender ese escenario global.

Últimos Debates en Lugo. Fonte AGV

Seguindo coa segunda Mesa deu o Catedrático de Historia Moderna Pegerto Saavedra, dando uns trazos da viticultura galega no Antigo Réxime, ata a primeria parte do século XIX. A fins do S XVIII o país tiña máis de 40.000 has a viña cunh producción superior ao millón de hectólitros, cantidade ata agora nunca acadada. No costa a videira era un cultivo máis, non foi como zonas como Amandi, Monforte no que hai case monocultivos, e o viño daquela era moi limitado o seu consumo popular, había que vender fora, mesmo había labrego que podían morrer sen probalo. O consumo se concentraba entre clero e fidalguía, os demais na festa o no día de feira. Esta era a razón da riqueza e prestixio das zonas vitícolas. A perda de mercados como o Cantábrico ou mesmo Inglaterra foi dando un certo debalo a zonas como Ribeiro e Ourense, sairón propostas de técnicos para mellorar o transporte, sempre difícil, elaboración de augardentes que antes viñan só de fora, destaca o monfortino Antonio Casares, que formulou varias interesantes propostas como a mellora da fermentación e outras innovacións de carácter químico. Desde a época moderna o viño cambiou moito desde o punto de vista da calidade, co queixo acontecía que antes case non existía, mesmo se combraba o de fora como o queixo de Flandes ou «Sobremar».

Mouriño, o Xefe de Industrias Agrarias en Lugo, un dos promotores da creación da DO Ribeira Sacra, a «comercialización» segue sendo a asignatura pendente, historicamente se enfocou desde a administracion dous bieiros que eran estruturas e a calidade, o das estrutuas non o resolveu a concentración parcelaria polo desfase dos custes. O da calidade tardouse en interpretarse, ás veces había que recuperar un producto como foi o da Ribeira Sacra e os queixos, ao final foi a aposta polas Denominacións xa que houbo «que loitar», en Lugo concretamente «non se tiraba» a pesares da fama de zonas como Rías Baixas. Tres cousas a destacar na Ribeira Sacra: paisaxe indudabel e que se ten, a recuperación da mencía, que se veu potenciado polos arranques no Bierzo, e a comercialización que se vai arranxando por que tanto viños e queixos se vai mellorando a calidade, e hoxe en día aínda que peche algúnha adega saíran outras e con xente nova , «pero hai que sachalo, hai plataforma pero hai que sachalo», hoxe estamos ben pero poderiamos estar mil veces máis.

Catasa na Rúa Nova. Fonte AGV

E para remate, unha cata comentada na Rúa Nova, a principal arteria de viños e tapas da capital lucense, e tivemos as explicacións de Mercedes González, que seleccionou 9 viños entre as máis de 40 marcas dos que logo se citan e que colaboraron neste magno evento coa presencia en 20 establecementos hostaleiros asociados , intenso pero productivo e que nos próximos días imos sacando os videos que permitan socializar sobre as bases que sitúen novos proxectos e iniciativos no viños, queixos e turismo na Ribeira Sacra, e tamén como exemplo noutras zonas do país. Atentos aos próximos reportaxes sobre estas Xornadas.

Adegas participantes nas catas e degustacíóns de viño de Lugo.

Adegas Moure, Priscillus, Prior de Pantón, Proencia, Val da Lenda, Régoa, Guímaro, Viña Cazoga, Décima, Os Ermitaños, Don Ramón, Conde de Piantes, Cruceiro, Saíñas, SAT Virxe dos Remedios, Xacia, Nogueiras, Diego de Lemos, Adartia, Preares, Ora et Labora,  Toalde, Os Cipreses, Adega Barbado, Pincelo, Val de Quiroga, Ramón Verao, Algueira, Portotide, Lucenza e Cabo do Mundo.

Monica Novas. Fonte AGV

A gastrosexóloga Mónica Novas vai interver nunha xornada o 11 de maio nun lugar moi especial, como a Adega Alán de Val, situada nunha lomba ao carón da Rúa de Valdeorras, onde saen viños de ensoño. Monica leva xa dando que falar sobre esta temática, que en apariencia nos pode resultar algo «curiosa». Podedes descargar un artigo: Gastrosexoloxía á procura da viagra gastronómica en internet onde nos fala destas cuestións a relacionar entre a terra e a sensualidade que pode evocar. Tamén aproveitamos para dar algunha información das posibilidades enoturísticas da propia Adega Alán e das que na AGV estamos traballando e proxectar roteiros por todas as bisbarras vínicas do país, como xa imos facer na Ribeira Sacra esta fín de semana. Desde logo pensar que en certa maneira non se pode deslindar prazer e desenvolvemento da cultura do viño no país.

Viñedos de Valga. Fonte AGV

As Xornadas celebradas en Valga resultaron nun éxito de público existente e sobre todo na calidade das exposicións e debates que houbo. Na inauguración houbo unha decidida aposta por parte do Alcalde de Valga en favor dunha iniciativa empresarial que permita sacar unha marca comercial que comeze a proxecta a zona. O Xerente do GDR, Anxo Escariz comentou que as Xornadas rematan unha primeira etapa, haberá apoio para as fases seguintes. Loli Lobato, Presidenta da Asociación de Viticultores de Ribeira de Arousa, ten amosado a firme determinación a promover unha primeira experiencia elaboradora baixo o paraugas da IXP Viños da Terra de Barbanza e Iria. Roberto Rivas da Asociación Galega de Viticultura, tamén amosou todo o apoio e asesoramento que se precise para tal iniciativa, nos mesmos termos se manifestou o representante do Concello de Pontecesures.

Imaxes das Xornadas. Fonte AGV

Nas diferentes charlas abordáronse diferentes temáticas relacionadas cos diversos aspectos técnicos, así no venres, Xosé Manuel González Vilas, Técnico da AGV, Francisco Rego da EVEGA. Antonio Meixide do CFEA de Guísamo remarcaron a necesidade de defender unha viticultura encamiñada a un alto status de calidade, coa necesidade de reconvertir o catalán cara a súa substitución por castes como a Albariño, Treixadura, Godello, Torrontés e Raposo nas brancas e o Caíño, Mencía, Loureiro Tino, Sousón e Brancellao nas Tintas, especial interés pode ter a variedade Raposo ou Branca Lexítima polas súa axeitada adaptación á zona, onde xa hai viñedos plantados na Península do Barbanza. Neste sentido houbo tamén unha orientación á boa planificación das plantacións, coa atención as densidades, emparrados, e sistemas de cultivo, sobre todo para no repetir experiencias negativas noutras zonas como as Rías Baixas.

Viñedos en Valga. Fonte AGV

Germán Martínez, empresario vitivinícola do Salnés, falou das posibilidades de baixar custes á hora de por plantacións e logo mecanizar os traballos.
No sábado comezou coa exposición das experiencias cooperativas da Adega Moraima en Barro e a da Vitivinícola Arousana en Meaño, aínda sendo as dúas de diferente escala, non deixaron os seus representantes de afirmar a perfecta viabilidade dun novo proxecto na zona arousana, xa que como comentou Carlos Carríon, Presidente da Vitvinícola Arousana, hai que conxugar o equilibrio entre romanticismo e pragmatismo empresarial. Unha das posibilidades vai nunha primeira elaboración, aínda que sexan poucas botellas, sen ter que esperar a unha adega propia, contando coa posibilidade das que xa están legalizadas na IXP, isto permitiría lanzar a marca e financiar o investimento posterior, xa que ao final a imaxe comercial da adega é o principal patrimonio a considerar.

Continuando coas sesións, se deu paso a outros exemplos como a duha pequena SAT do Rosal, Aldea de Abaixo, ou a da experiencia de agrupamento de viñedos Solaina Minei en Castrelo de Miño, que tamén é unha posibilidade a ter en conta na propia bisbarra arousana. Logo se deu paso a dúas moi interesantes iniciativas no eido da viticultura ecolóxica, Viña Corisca en Salceda de Caselas e O Seixo en Ribadavia. A Xerente de Corisca, Natalia Rodríguez comentou das dificultades a superar na posibilidade de sacar adiante a produción de 6 has de albariño nunha zona que se presupoñía difícil para este estilo de produción, finalmente xa hai unha estabilizacón das colleitas para rendementos entorno ás 8.000 botellas por ha. Adolfo Collarte, Técnico de O Seixo falou das actuais técnicas empregadas en viticultura ecolóxica, desde o manexo do solo con coberturas vexetais ata o emprego de innovadores defensivos en base a plantas como a ortiga, casca de laranxa, rentos, cola de cabalo, etc.

Antonio Portela dirixindo a cata. Fonte AGV

Tamén se abordou a situación de outras zonas que aínda non teñen DO, nen sequera IXP de Viños da Terra, como son os casos de Negueira de Muñiz en Lugo, A Baixa Limia en Ourense e o Morrazo-Redondela en Pontevedra. Nestas zonas hai viticultura histórica e elaboracións de calidade como a da Adega Panchín de Negueira de Muñiz, coa estrela da Branca Lexítima, e a figura dos furanchos que hai na Baixa Limia e en Redondela, por parte de Agustín Fernández, colleiteiro de Entrimo como de Fermín Alonso de Redondela, fixeron unha incendida defensa desta figura, que represente como ningunha outra, «o noso enoturismo popular» e que se debe regularizar definitivamente o recoñecemento pleno dunha institución que se ten documentado desde o século XVII.
Finalizou a Xornada coa participación con representantes dos Concellos de Valga e Pontecesures, xunto coa Presidente de Ribeira de Arousa, onde se reiteraron o apoio aos proxectos. Como remate unha cata comentada de 10 viños entre os que estaban as elaboracións experimentais de Albariño e Mencía de Catoira, Albariños de Valga e Dodro, un viño de Raposo de Boiro e as marcas comerciais Pintadoiro da Pobra do Caramiñal e Xirpín de Boiro, ambalas dúas da IXP de Barbanza e Iria, tamén se cataron o Señorío de Rubiós Sousón monovarietal e o Goliardo do Salnés con Caíño Tinto, e tamén un elaboración experimental do Branco Lexítimo de Negueira de Muñiz, todas as elaboracións experimentais foron realizadas pola AGV coa colaboración de Antonio Meixide do CFEA de Guísamo.

Nas catas os viños arousáns resultaron claros e límpidos, en opinión de Antonio Portela, Vicepresidente da Asociación Galega de Sumilleres, viños directos que manteñen a frescura que tanto se aprecia nos mercados, tamén hai sitio para os tintos coa debida redución de rendementos nas parras, xa que as referencias do Salnés e o Condado permiten albiscar viños con longa expresión, e como apunte complementario as grandes posibilidades da Branca Lexítima ou Raposo, que xa podes ser incluída no listado da IXP, tanto os viños barbanzáns como o de Negueira deron unha rotunda proba das posibilidades desta variedade.

Ao longo dos próximos días faleremos en detalle do moito que se dixo en Valga nos dous días, estade atentos.

Ollando o río Miño desde a Cova no Saviñao. Fonte AGV

Desta nos imos a unha viaxe nada imaxinaria, un percorrido por paisaxes, sabores e palabras, deso se trata. Xuntaremos voces que falen de historia, da cultura das xentes, dos atractivos que  temos que ofrecer aos nosos visitantes, de bocaribeiras e cepas, de esforzados viticultores-as, e tamén dos gandeiros da montaña que nos deixan uns queixos que hamonizan os viños da Ribeira Sacra, diso se trata.

Lois Diéguez

Como podedes ver no programa comezamos na Capital Monfortina o día 11 de maio, e estará Chao Quintana que consultora na área de desenvolvemento turístico en distintos concellos de Galicia. Foi a directora da equipa que redactou o Plan Director 2008/2011 da área de turismo da Deputación de Lugo, falará sobre o papel do Centro do Viño de Monforte e a valorización do potencial enoturístico da Ribeira Sacra. Continuaremos co escritor Lois Diéguez, grande coñecedor da zona, que nos introducirá nas lendas e historias que nos definen un territorio que non existiría no noso imaxinario sen elas.

Robert Regal. Fonte AGV

Visitaremos  posteriormente as Adegas Moure no Saviñao e Algueira en Amandi, dúas empresas que situaron moi ben os seus viños no panorama galego e internacional.  Xa no sábado ben cedo e da man de Roberto Regal e Francisco Rego, coñeceremos e interpretaremos o aproveitamento vitícola do espacio en tres zonas, Chantada coas viñas da Esther Teijeiro que é a viticultora pioneira na producción ecolóxica, a adega Cividade na parroquia de Bolmente en Sober, Subzona de Amandi  e logo ver o conxunto arquitectonico das adegas de Vilachá de Salvadur na Pobra do Brollón.

Xosé Luís Carrera. Fonte Agrocope

Xa iremos logo para Lugo e na capital teremos unha intensa axenda coa participación de voces como Pepe Rodríguez, empresario de longa experiencia na elaboración e venda de viños polo mundo adiante, e que recentemente deu o pregón da II Festa do Viño de Negueira de Muñiz;  Cheché Real, Presidente da Asociación Provincial de Empresarios de Hostelería de Lugo e que nos falará de por que «Para comer Lugo», slogan central dunha cidade sempre recoñecida pola súa zona de viños e as tapas que ofrecen; Adrían Gómez comentará das posibilidade do mercado mexicano, unhas das principais portas do espacio latinoamericano;  e dous queixeiros, Modesto Toubes e Xosé Luís Carrera, das DO San Simón da Costa e Arzúa Ulloa, por que o queixo coprotagoniza cos viños a primeira harmonía que sempre estamos a pensar.

Mercedes González. Fonte AGV

Para remate teremos a presentación do Túnel do Viño, ou cata expansiva, onde Mercedes González, Presidente da Asociación Gallaecia de Sumilleres,  vai falar dos viños e dos queixos que van ser visibles nunha degustación colectiva por varias tabernas da cidade.   Acompañará o evento o prestixioso Catedrático da Universidade de Santiago de Compostela Pegerto Saavedra, que traballou hai tempo sobre a vitcultura do Antigo Réxime na Galiza e Xosé Mouriño que é o funcionario da administración que mellor coñece o traballo feito cos viñoe e queixos. E lóxicamente o agradecemento ás institucións que apoian o evento, como a Deputación Provincial e a colaboración do concellos de Lugo, Monforte e a Pobra do Brollón, como tamén o Consello Regulador da Ribeira Sacra e as DOP dos Queixos, e como nón ao Xerente da Rede Galega de Empresas, Manuel Vázquez, instigador desta singular andaina.

Programa do evento en pdf:  Programa.-Xornadas.pdf

E o prometido é debeda, así nolo comunicaron Ornela Fernández, Teniente Alcaldesa de Vilaboa, como Xavier Míguez, tivemos o curso de cata de viños cos furancheiros da zona, tivemos o primeiro Foro do Viño do Morrazo e agora a primeira Mostra do Viño de Vilaboa. Como diciamos terra de furanchos, nesta figura que leva funcionando desde o século XVI, que ven de furar ao ancho da cuba, deu lugar a unha tradición viñateira singular en que se permitía a venda do viño local despois de que se venderan o de zonas máis lucrativas. Pero iso foi historia, hoxe en día os viticultores de Vilaboa demandan un recoñecemento que non acadaron coa posta en funcionamento da DO Rías Baixas, a pesares dos esforzos e tramitacións que levou Xavier Míguez cando fora rexidor municipal hai anos. Hai xa duas adegas que levan adiante viños etiquetados como de mesa, como é o caso do Guillermo Martínez de Os Areeiros, e ademáis presidente da Asociación de Viticultores de Vilaboa, ASOVIVI.

Curso de Cata de Viños da AGV en Vilaboa. Fonte AGV

O futuro sempre é incerto, pero se albisca unha posible creación dunha zona nova na que entrarían concellos do Morrazo e outras zonas pontevedresas. Sobre os viños, como se comentou no Foro, hai amplas posibilidades, albariño, treixadura, loureiro, albariño portugués ou torrontés, Mencía, Caiños, Brancellao, etc. O vieiro pode ir cara unha diferenciación de viños de marcada influencia atlántica e que enriquecen coa súa diversidade as posibilidades do territorio. No curso de cata se probou alguha elaboración propia, que segundo Pablo Estévez, enólogo e técnico vitícola, deu algunhas pautas onde poder camiñar. De feito na adega dos Areiros, que tamén oferta turismo rural, hai unhas modernas instalacións qeu permiten a entreda nos circuitos comerciais actuais.

Adega dos Areeiros de Vilaboa. Fonte AGV

Na Feira do Viño de Vilachá, imonos para un recanto da Ribeira Sacra, que a través da súa festa é posto en coñecemento noso, estivemos o anos pasado vendo esas adegas agrupadas no pobo, vestidas de pedra xista e que cos debidos arranxos e restauracións dan un conxunto exemplar da arquitectura rural vínica.

Roberto Regal

A Festa do Viño leva máis dunha vintena de edicións, organizada polo Concello de A Pobra de Brollón,  nesta edición presente do 2012 a AGV colabora na forma de organización dun curso de iniciación á cata, os días 2,3 e 4 de maio desde as 20:00 horas ás 22:00 horas no salón multiusos da Pobra de Brollón. As catas serán levadas polo noso amigo Roberto Regal dará un repaso aos nosos viños, incluíndo as elaboracións propias do Concello da Pobra de Brollón, que ten inscritas 3 aegas na DO Ribeira Sacra. As viñas están asocalcadas entorno ao río Sil. Desde a capital do concello hai que  andar algúns quilómetros para atopar esta verdadeira subzona dento da de Quiroga-Bibei, entre as marcas que destacan están Val de Frade, San Mamed e Don Ramón. Demos logo unha volta a Vilachá. De feito Val de Frade e San Mamed xa participarón en catas promocionais e de iniciación na AGV. O ano pasado conversamos con Purificacion Diaz sobre o proxecto de Os Ermitaños, onde sen ser unha cooperativa ao uso se agrupan 6 viñateiros para elaborar en común e así sacar unha marca, desde logo un exemplo práctico de racionalidade ecomómica tendo en conta os tempos que corren.

Puri, Xerente da SAT Os Ermitaños co seu Val de Frade. Vista dunha adega. Fonte AGV

Vista da Festa e o posto da Adega María Rosa Pumar. Fonte AGV

Temo xa organizadas as Xornadas sobre as Perspectivas da Viticultura en Catoira, Valga e Pontecesures, bisbarra arousán da Indicación Xeográfica Protexida dos Viños da Terra e Barbanza-Iria, moito nome aínda para unha mensaxe simples e seria, esta zona foi sempre e o será viñateira. Desde a AGV en colaboración coa Asociación de Viticultores da Ribeira de Arousa, as da banda do sur da IXP, estase a tentar dinamizar iniciativas vitivinícolas na zona, do que esperamos por pouco tempo non teñamos que esperar as primeiras referencias comerciais. Falarase en Valga de condicións ecoclimáticas, modelos empresariais, cooperativas e tamén de cata de viños da zona. O programa avanza tamén iniciativas pioneiras comoa viticultura nas Rías Baixas coa Adega Corisca e a agrupación de viñedos feita por Solaina Minei en Castrelo de Miño, debate entre os responsables institucionais e para remate unha cata comentada de viños da zona, na que se tentará interpretar a atlanticidade da ría.

Viñedo de Albariño en Dimo, Catoira. Fonte AGV

Esta zona, como diciamos é víñateira, configuraba historicamente un certo todo coas veciñas Salnés, Barbanza e Ulla, onde a viticultura xa esta documentada desde o súculo XIV, á sombra sempre da influinte Santiago de Compostela, á que axudou a suministrar viños do momento, sempre cando outroos caldos, como o Ribeiro, xa escaseaban. Xa chegando á nosa historia recente, ver que se constituie a  DO Rías Baixas como sucesión dunha DO do Albariño, e foi que esta bisbarra arousán quedou fora, arrodeada polo Salnés e Ulla que si entraron, incomprensións que seguramente estaban ligadas aos cambiante intereses institucionais.

Con Todo no ano 2006 se xuntaron as Asociacións de Viticultores do Barbanza, os da banda norte, e os da Ribeira de Arousa para constituir a IXP Viños da Terra de Barbanza-Iria. O percorrido por agora é lento, van tres adegas de Boiro, a Pobra e Padrón que teñen sacado referencias comerciais, que sen dúbida están no nivel alto dos viños galegos. Todavía se está na situación de recovertir unha importante masa de viticultura americana, os híbridos prodcutores directos que aínda inzan a maioría da superficie vitícola. O grande potencial está en acomenter unha reconversión decidida e con criterio propio, que non ter que coincidir coa opción pola monovarietal albariño da veciña Rías Baixas, é máis, cada vez cobran valor a elaboración con castes como a Raposo, Caiño, Loureira, Mencía, etc. Nesta diversidade atlántica está a chave, brancos e tintos, con froita e aroma que permite a influencia marítima.

Parral típico da zona diante dunha adega en Dimo, Catoira. Fonte AGV

Xa hai viticultores que en parroquias como Dimo en Catoira atesouran cepas vellas de Albariño e Mencía que se poderán catar en Cordeiro, tamen esta zona ten furanchos, que por este tempo abren as portas e as cubas para desfrute do público, será oportunidade de seguir falando desas zonas que aínda non teñen recoñecemento como DO, como é o caso de Negueira de Muñiz, Morrazo e Baixa Limia. Estas Xornadas teñen o patrocinio do Grupo de Desenvolvemento Rural de Umia, Ulla e Lérez, co que se está acomentendo un proxecto de desenvolvemento a máis longo prazo para favorecer a economía do viño.

Xornadas Técnicas: Expectativas da viticultura na bisbarra arousana: 

Lugar: Auditorio Municipal de Cordeiro.
Datas: 4 e 5 de maio
Horario: Vernes (19.00 a 21 horas) sábado (de 10.30 a 20 horas)
Prazas máximas:   sen límite, por orden de inscripción.

Programa:

Venres:
19:00 h. Inauguración.
Anxo Escariz (Xerente do GDR Umia, Ulla e Lérez)
Loli Lobato (Presidenta da Asoc. Viticultores da Ribeira de Arousa)
Roberto Rivas (Presidente da AGV)

Roberto Rivas e Loli Lobato. Fonte AGV

19.30. Presentacion do estudio da AGV sobre a viticultura da zona.
Raul Isorna, Secretario da Asociación de Viticultores de Arousa
X. Manuel González Vilas. Autor do estudo, técnico da AGV

20.00 Uns apuntes de viticultura. ( Presenta Jorge Cardoso por parte da AGV).
Francisco Rego (Estación de Viticultura e Enoloxía de Galiza)
Antonio Meixide ( CFEA de Guísamo)

Carlos Carrión e Francisco Rego. Fonte AGV

Sabado:
10.30 h. O cooperativismo un modelo a seguir.
( Presenta Jorge Cardoso).
Carlos Carrion (Presidente da Cooperativa Vitívinícola Arousana)
Roberto Rivas (Viña Moraima)

11.30h. Distintos proxectos empresariales.
( Presenta  Raquel Vizcaya por parte da AGV. )
Antonio Méndez (Adega Coto Redondo de Rubiós As Neves)
Joaquín Sánchez, Xerente  da adega ALAN SAT en Valdeorras
Xaime Méndez, Presidente da Sociedade Solaina Minei de Castrelo de Miño

Vista da Viña cooperativa das Bouzas a iniciativa de Solaina Minei. Fonte AGV

12.30h. A viticultura natural e ecolóxica na banda atlántica. ( Presenta Roberto Regal).
Adolfo Collarte (Adega Leive de Cenlle)
Natalia Rodríguez Estévez, Xerente da Adega Corisca (DO Rías Baixas)

13.30H. A Situación  da zonas sen DO ( Presenta Manel Casal).
Manuel Cancio (Negueira de Muñiz)
José Luís Videira   (Presidente  da  Federación de Furancheiros de Pontevedra)
Loli Lobato ( Presidente da Asociacion de Ribeira de  Arousa).
Agustín Fernández (Baxa Limia)

Viñedos ecolóxica da Adega Corisca

Xantar.
16.30h. As institucións ante os novos retos ( Presenta  Roberto Rivas, Presidente da AGV).
Xosé Manuel Fernández, Consellería do Medio Rural e do Mar
Alcalde de Valga.
Alcalde de Pontecesures.
Alcalde de Catoira.

18.00h. Cata comentada de viños atlánticos por Antonio Portela (Asociación Galega de Sumilleres AGASU)

Como remate ás xornadas haberá unha cata comentada polo prestixioso Sumiller e Bloguista Antonio Portela sobre unha selección de viños da bisbarra arousán e elaboración doutras zonas que teñen interés de referencia. Algúns dos viños son elaboración experimentais da propia AGV en base a vendimas seleccionadas na zona. Unha das ideas forza a extraer da cata e a potencialidade de castes como o Raposo (Branca Lexítima) que tan boas sensación está dando nalgunhas elaboracións pioneiras, e outra idea é o traballo coas elaboracións tintas, no que o traballo en viña resulta fundamental, por iso a escolla dunhas marcas que teñen traballado moi ben en chave atlántica.

1. Raposo da Zona de Barbanza Iria
2. Viño Branco Xirpin de Boiro
3. Albariño de Catoira

Framcisco Crusat, elaborador do Pintadoiro da Pobra do Caramiñal. Fonte AGV

4. Albariño de Valga
5. Branco Lexítimo de Negueira de Muñiz
6. Viño Tinto de Catoira
7. Pintadoiro Mencía da Pobra de Caramiñal
8. Señorío de Rubiós Sousón
9. Goliardo Tinto de Forjas do Salnés

Estas Xornadas deron remate a outras anteriores sobre a aplicación de productos fitosanitarios e o coñecemento das doenzas en pragas na viticultura. Como remate haberá unha viaxe para coñecer

Antonio Portela. Fonte Forum Santiago 2010

experiencias na Denominación de Orixe Monterrei,  que será o día sábado 19 de maio, na viaxe se visitarán adegas que teñen lanzado viños de altísimo prestixio nos úlitmos dez anos, en certa medida unha experiencia análoga a esta zona que coas Torres do Oeste segue outeando a vinda de novos normandos,  pois que venán a por bó viño arousán!

Gaiteiro precisando do prezado viño no cacho colectivo. Fonte AGV

Estivemos en Negueira de Muñiz unha vez máis, e que sexan moitas, na II Festa do Viño que organiza a Asociación de Defensa das Castes Autóctonas da Ribeira do Río Navia. Esta Festa aínda non está declarada de interés internacional pero xa vai dando pasos, a mañá agoiraba choiva e vento, o que facía desacougar un pouco o ánimo da xente da organización, pero xa o dixo o Manuel Cancio «hai que ser optimistas». Foi alguén que nos comentou o parte do tempo e que pararía no mediodía, e con precisión suiza saiu o sol cos primeiros toques de gaita. Imos un pouco para atŕas, na tarde-noite anterior, na Casa dos Cazadores deronse cita unha treintena de viciños do pobo, ou sexa unha importante parte del, e unha colección de viños moi singular, e un catador e mestre de ceremonias, Roberto Regal. Por parte da AGV se explicou un pouco o proxecto das elaboracións experimentais das variedades autóctonas de Negueira, a Branca Lexítima ou Branca do País, o Verdello Tinto e o Tinto Serodio, acompañou o painal dous viños do  Barbanza coa caste Raposo, sinónima da Branca Lexítima, outro Branca Lexítima da Adega Madroño de Negueira e 3 viños das Adegas Obanca de Cangas de Narcea que se xuntaron co Panchín branco e tinto de Manuel Cancio, o viticultor de referencia na bisbarra, en total once viños que deron que falar.

Temos elaborado un video sobre o que foi a xornada cos preparativos, música, pregón, festa e entrevistas finais, esperamos que sexa do voso agrado.

O primeiro viño foi o Branco Lexítimo que a AGV elaborou nunha adega experimental, este viño de 14,3º e 7,2 de acidez total nos sorprendeu cunha explosión de aroma que non desentonaba co gusto en boca, foi precisamente a frescura con algunha nota de acidez tropical a tal graduación que fixo manifestar o potencial desta variedade, non houbo nengunha innovación enolóxica que puidera matizar a expresión, como diciamos dará que falar o tema, acá no Navia hai unha xoia que pode e debe ser coñecida, os outros viños da mesma variedade, en total catro reafirmaron o perfil da uva, un viño agradable, fresco, coa quentura que dá unha colleita plenamente madura, estamos falando que o primeiro viño foi elaborado con uvas vendimadas o 19 de setembro do 2011. O viño Raposo do viticultor Ramón Piñeiro de Boiro non desentonaba, a súa influencia atlántica desde logo contrastaba cos de Negueira, pero vimos que un 2010 amosaba neste caso unha boca equilibrada, logo foi outro Raposo 2011 da Pobra de Caramiña, moi condicionado por unha vendima complicada, e o Panchin, o citado da Adega Madroño e un un Albarín asturiano (nome do Branco Lexítimo) …..

Pasouse aos tintos, e nisto abrimos  o Verdello Tinto da elaboración experimental, a pesares das uvas vendimadas tamén no 19 de setembro cunha presencia infeliz de botrite, foi de xeral aprobación, case un rosado pero con aroma e sabor a froita de cereixa ou semellante, a xente da zona non o tiña probado como monovarietal, desde logo haberá que seguir traballando con esta varieade. Seguindo co Tinto Serodio tamén se apreciaron notas interesantes, con todo o viño procedía dunha viña aínda un pouco cargada de máis, foi iso o que se recalcou, cos tintos se esixe unha maior atención e selección en viña, os tintos asturianos do Narcea, con crianza en madeira, sinalaron un pouco o traballa avanzado nas ribeiras viciñas. Desde logo foi un acontecemento, o desta cata, que se podería considerar como histórico, xa que non se tiña feito unha degustación comentada no lugar coas castes propias.

E seguindo co comezo chegamos á festa, e os agoiros despexados cun sol que quentaba o ambiente, xa chegando a xente deuse paso ao pregón do Pepe Rodríguez, primeiro fixo unha lembranza dos amigos que xa non están, e cos que probou os primeiros viños xa hai máis de 30 anos, e Pepe remarcou a sorte que ten a zona cos seus viños, e nomeadamente con ese Branco Lexítimo, que «mesmo a Merkel nos vai pedir en troca da debeda externa…», «non consideremos os viños de Negueira menos que ninguén, neste mundo globalizado temos unha sinal de identidade e diferencia, e cos que enriquecemos».. «Xuntamos acá a colleita do río coa colleita da terra.. e así que o viño é vivencia..» e ao final «fagamos unha libación, pois libar significa beber en nome dos deuses»… «este Branco Lexítimo, o Tinto Serodio e as outras uvas irmás..». Pepe falou da necesidade de incorporar as debidas garantías tecnolóxicas para que saian esas sutilezas de expresión nos viños..»Vistamos ben estes viños para que se den a coñecer polo mundo enteiro… e que veña a xente a compartir coas xentes de Negueira».

Paco LLedín, Presidente da Asociación de Viticultores na venda de cuncas. Panchín con Pepe Rodríguez. Fonte AGV

Tras o pregón abriu a Festa coas 12 adegas da zona, incluíndo algunha da lindante Fonsagrada, viñeron peroeiros significados pola festa, e mesmo algunha dignataria do Reino, acompañando a Festa había un mercado de productos artesanais da zona: cervexa artesanal chamada «Píntega», churros de fariña de millo, ideais para celíacos, mermeladas e zumes, horta fresca, etc. Nos comentou a Luci, unha flamenga asentada en Negueira que levan traballando 3 anos con esta iniciativa e que coa oportunidade da Festa do Viño abren a campaña da Feira cada mes. Os viños se servían «ad libitum» cunha cunca polo prezo  módico de 5 euros, loxicamente o polbo aparte, bebendo e libando, como dicía o Pepe falamos co Presidente da Asociación de Viticultores de Negueira de Muñiz, Francisco Javier Lledín, que nos comentou a ilusión que se xerou con este evento e coas ganas reforzadas para levar adiante máis iniciativas en prol da Ribeira, nese ánimo tamén o transladou Roberto Regal, na súa aproximación enolóxica e «etnolóxica» do territorio, para guinda unha visita á Pena dos Encantos, atalaia xeolóxica onde unhas viñas están esperando o froito para catar na vindeira Festa do Viño.

Na Pena dos Encantos. Fonte AGV