Redescubrindo Negueira de Muñiz: 1ª parte

En Negueira de Muñiz aconteceu un certo experimento en dúas direccións, por unha banda nun sitio, un pouco esquecido, unha xente coñeceu de primeira mao as posibilidades da organización técnica e económica na viticultura así como a posible incorporación ao sistema galego de denomininacións de orixe e indicacións protexidas; Noutra banda a viticultura galega ollouse no espello desta penúltima fronteira, os consellos reguladores, a administración, os técnicos, a enoloxía e cata, as cooperativas, as empresas, os furancheiros, o enoturismo, etc. Houbo un certo repaso disto coas oportunidades e  limitacións que conlevan.

E comezamos coa primeira mesa: A viticultura en Negueira de Muñiz onde tras a presentación de Salva por parte dos veciños do lugar, deuse paso aos intervintes: Franciso Rego Martínez (Responsable de Viticultura da EVEGA), Roberto Regal López (Enólogo e Asesor vitivinícola) e Xosé Manuel González Vilas (Técnico da AGV). Esta primeira mesa tiña por obxecto facer unha radiografía moi sintética das posibilidades da zona e que se debería por en destaque á hora de programar accións.

Francisco Rego no centro, á esquerda Xosé Manuel González Vilas e á dereita Roberto Regal López

Francico Rego abriu as Xornadas cunha exposición sobre as posibilidades da  variedade Branca Lexítima (ou Branca País) como bandeira de presentación en Negueira de Muñiz e por extensión á Cunca do Navía, falou tamen das outras castes ancestrais que estan implantadas na zona e que a entroncan coa variedade de castes doutras zonas galegas, portuguesas e asturianas, o complexo varietal que ten a súa orixe na antiga Gallaecia romana.

As castes ancestrais galegas, das que por sorte bastantes delas puideron salvarse da extinción ,  a pesares  da irrupción das pestes americanas a partir de mediados do século XIX (oidio, mildio, philoxera e black-rot), son un tesouro que debemos conservar para a posteridade.

Seleccionadas  polos viticultores ao longo dos séculos,  ademais de padecer os efectos das  pestes americanas, foron sustituidas por viníferas traguidas de fóra, de inferior calidade ou tamén por hibridos produtores directos.
Reducidas a unha mínima presencia, cando non extintas, desde finais do século XX por fortuna, comezou a lenta recuperación dalgunhas das sobreviventes.
Estas, co paso do tempo, foron demostrando a sua grande categoría,  recoñecida en premios nacionais e internacionais.
Este feito ten sido enormemente positivo, mas aínda faltan moitas castes ancestrais por dar a coñecer, de entre as que é ben seguro  que haberá unha alta porcentaxe que aportará novos matices, diversos e enriquecedores, a maiores das boas cualidades que xa lle son recoñecidas ás  que primeiro se foron recuperando.
E aínda  aquelas que nun principio parezan ter menos interés para os gustos de hoxe, poderán resultar de utilidade  en tempos futuros,  según vaian variando as modas de consumo ou o clima.

Un bon grupo de entre estas castes  que podemos chamar ancestrais ou autóctonas está esparexido por un territorio  que aproximadamente coincide coa antiga  Gallaecia  Romana ou incluso co Reino Suevo. (ver fotografías da presentación)

Cepa de Branca Lexitima

Así, non é difícil atopar castes antigas da Galicia actual que tamén existen, cos  mesmos nomes  ou con sinonimias,  no occidente de Asturias, de Castela-León e/ou no Norte de Portugal. Isto parece indicar que en tempos pasados houbo unha activa intercomunicación entre as xentes que poboaban estes vellos reinos

O caso do Branco Lexítimo parece corroboralo.
Actualmente  é posible encontrar tanto viñas instaladas como vellos exemplares soltos desta variedade,  marchando de Este a Oeste:
-Nas terras asturianas do alto Narcea, onde recibe o nome de Albarín Blanco
-Nas ribeiras galaico-asturianas do alto  Navia, onde, según lugares,  lle dan os nomes de Branca del País ou Verdín Blanco
-Nas terras de Betanzos, onde  é coñecida como Branco Lexítimo ou País Lexítimo
-No Norte da Ría de Arousa e algún reducto da de Noia, onde leva  o nome de Raposo


Ademáis, atopáronse algúns exemplares  centenarios e solitarios desta  variedade,  nas seguintes localizacións:
-Na Ribeira Sacra, na banda  luguesa do Cañón do Sil, na viña A Cividade (Concello de Sober). O propietario, a pesar da súa idade, non sabe cal era  o nome local da caste. Tal vez fosen as peculiaridades  mesoclimáticas do lugar, que máis que unha viña tradicional en forte caída,  realmente é un precipicio ben exposto ao sol, cun conglomerado de pedras e penedos (onde se aproveitaron as fendas ou resquicios para espetar por  alí as videiras), que contribue a crear   un ambiente mui seco, as  que axudaron a  preservar esta  planta ante os ataques dos fungos que noutras condicións lle terían sido letais.
-Na Baixa Limia, en Lobeira, moi perto da raia Portuguesa. O propietario, un Sr. de moita idade, deulle o nome de Temperá.
Do Norte de Portugal, de momento,  non hai noticias de que teña aparecido algún vello  exemplar desta variedade. Nas listas dese país figura  unha caste co  nome de Raposo,  pero polo que me informaron parece que non ten nada a ver co Branco Lexítimo.

Todos os indicios apuntan pois a  que  o Branco Lexítimo tivo que  estar moito máis extendido no territorio antes da debacle causada pola entrada do oídio e as outras pestes americanas que  sucesivamente foron causando a devastación.

Podes descargar a presentación completa en:

Presentación de Francisco Rego en pdf

A Viticultura no Río Navia. Por Francisco Rego Martínez en pdf

Roberto Regal, que aparte de enólogo experimentado tamén é viticultor na Ribeira Sacra e dunha familia de moitas xeracións adicada ao cultivo da vide, pasou a dar algunhas chaves a ter en conta para a zona de Negueira no que respecta ao desenvolvemento vitivinícola. Xa polo pouco que puido observar é que a zona en sí non é extensa territorialmente, e ante todo singular, a súa situación xeográfica, as pendentes das ribeiras, o microclima, as variedades propias como a Branca Lexítima, todo iso fai moito en favor de “vender” viños singulares con variedades singulares. O mercado a onde dirixir as produccións é moi específico, xente que apreciará o lugar pola súa sensación de lugar distante, será por tanto un público consumidor máis esixente, viños ao fin de rendementos moi controlados xa que nunca serán grandes cantidades. Todo o anterior debe ser coplementado cunha oferta do turismo que poida atraer a natureza privilexiada da zona. Resumindo; Sitio pequeno, castes menos frecuentes, producións controladas e pequenas, nicho de consumo moi específico e turismo.

Xosé Manuel Gonzalez pasou a relatar ao avance dun estudio sobre o contexto xeográfico, ecoclimático e histórico sobre a viticultura da zona de Negueira de Muñiz e por extensión os arredores da cunca do Navia.

Este estudio aproximativo á realidade pasada acutal e prospectiva do futuro vitinícola ten como obxecto situar as bases físicas e económicas onde deseñar accións para desenvolver o potencial vitivinícola de Negueira de Muñiz e arredores. As institucións que por agora participan son os veciños de Negueira de Muñiz organizados entorno a súa Asociación para a Protección das Castes Autóctonas de Negueira de Muñiz, o Grupo de Desenvolvemento Rural Montes e Vales, a Oficina Agraria Comarcal da Fonsagrada e a Asociación Galega de Viticultura, esperemos que endiante se sumen máis apoios para este complexo desafío.

Envase do Canado de 5,8 litros, unidade volumétrica histórica na zona

Unha das cousas que chamaron a atención foron as poucas referencias de carácter histórico-bibliográfico sobre o cultivo da vide na zona, mesmo se falamos de estudios moi coñecidos de xeografía da vide na Galiza. Hai que citar ao impagable Huetz de Lemps, que na súa monumental “Vignobles et Vins du Nord-Ouest de L’Espagne” fai algunhas citas sobre a vitivinicultura do Navia tanto na parte galega como asturiana. E así se puido saber que as viñas no Navia veñen de moi lonxe, no sećulo XVII hai viñedos na Parroquia de San Román en Cervantes, tras os andazos da filoxera, o alagamento do val polo encoro de Salime, a emigración e especialmente as dificultades físicas que tiveron as xentes de Negueira para poder mandar os viños fora fixeron que os viñedos actuais non superen as 12 Has en Negueira, habería que sumar o que hai na Fonsagrada, Navia de Suarna e Becerrea.

Segundo un estudio ecoclimático de Hernaez Mañas, Negueira de Muñiz esta situada nunha zona de potencial semellante ás que hai no complexo Miño-Sil e Támega.

As curvas que ofrece o curso do Navia permiten unha ampla posibilidades de orientacións que sumadas as diferencias de pendente e altura permiten alternativas na escolla de castes e elaboracións, a altura máxima se considera nos 400 m, xa que o río esta sobre os 200 de altitude. As terras amosan unha presencia de esquistos e lousas con presencia de arxilas que lle dan certa frescura e aporte de mineralidade aos viños, en xeral fracos e pedreguentos.

Solos típicos de Negueira
Mapa de pendentes e altitudes. Por José Luís Romero Rego, OAC Fonsagrada.

Que facermos?

Primeiro aproveitar e optimizar o que hai: con que variedades, é preciso enxertar…cambiar formas. É posible. A mellora da vinificación en cantidade ou calidade, ou ambalas dúas cousas. Onde vender, manter o que hai ou ir máis un pouco máis lonxe.

Segundo afrontar unha certa expansión amparada por un novo marco institucional de IXP ou mesmo de DO; Como ventaxas a menor presión do uso urbanístico, menor expectativa de demanda; A desventaxa, máis dificultade en valorizar o vio se non teñ coñecen e por tanto de encamiñar diñeiro e xente (viticultores, enólogos, técnicos, empresas de servizos)…polo que esta expansión debe ser moi planificada. A estructura social-empresarial onde pode acabar: adegas pequeno-medianas tipo SAT ou SL, pequenas-medianas cooperativas, etc. E a posibilidade de traer xente de fora, emprendimetos foráneos, hai que ofertar moi ben o territorio, coas posibilidades do intercambio de información a nível global qu permiten as TIC. Como se pode conxugar con outros esforzos: turismo, festas, actividades complementarias. Ao final de onde virán os escasos recursos: dos aforros da xente, doutros ingresos (empregos, pensións), prestamos? Diñeiro de fora?

Faríamos unha estratexia a cantos anos: 4-5 de actividade moi intensiva ou de 10-15 anos con obxectivos claros aínda que revisables e que impliquen recursos pausados. De todos xeitos se non se loita, para que vivir? Que alternativas hai mellores?

CONTINUARÁ

 

 

 

  • email
  • Meneame
  • Chuza
  • Facebook
  • LinkedIn
  • Twitter

Promoción dos viños galegos en Ourense

Detalle da cata de iniciación do 1º día

Tivemos a comezos de xuño unha cita nova coa nosa Campaña de Promoción dos Viños Galegos, esta vez na cidade das Burgas. Como noutras ocasións oficiou Fernando Rodríguez Pequeño a iniciación do primeiro día no que os asistentes/as aprenden as técnicas básicas. Os 25 anotados nestas xornadas puderon deleitarse cos xenéricos dos Consellos Reguladores no 2º día no que se contou co enólogo Roberto Regal López, tamén asistiu a técnica do Departamento de Promoción Marta Fernández, cataronse 4 xenéricos brancos das DOs Monterrei, Rías Baixas Ribeiro e Valdeorras e 4 xenéricos tintos das DOs Monterrei, Riás Baixas, Ribeira Sacra, Monterrei e Valdeorras.

Desde logo a calidade destes xenéricos destacou nunha liña ascendente se comparamos co ano pasado que pode respostar ao propio ano como a selección que se faga do viño que representa ao Consello Regulador, lembrar que estes viños non se poden mercar e só van destinados a actos de promoción, non se publicita o nome da adega elabodora.

Seguindo pola esquerda Roberto Regal, Jorge Cardoso e Marta Fernández

Nestes xenéricos non sorprerderon os brancos, o que algúns non esperaban era a altísima calidade dos tintos que se cataron, e na que se apreciaron as diferencias na elaboración que se podía intuir trás probar o viño.

De todos xeitos o 3º día resume moi ben no que se pretene trasmitir ao publico, xa que se presentan viños por parte dos seus elaboradores, e o painel nesta ocasión non tiña desperdicio como tampouco o tiña o catador Luís Paadín por parte da Asociación Galega de Catadores. Luís introduciú ao público na necesidade de coñecer os nosos viños, e tomar consciencia das súas diferencias e singularidades con respecto ao outros afamados viños da península, tamén comentou sobre o papel importante dos hosteleiros verdadeiramente profesionais que “venden” o viño a uns consumidores que aínda descoñecen moitas das posibilidades que ofrece o sector as centenares de marcas existentes no país.

O primeiro viño foi o Ribeiro branco Abadía de Virmadeus 2009 da adega do mesmo nome e que esta situada no concello de Cenlle, de feito este é un dos seus primeiros viños ao ter inaugurado recentemente as súas flamantes instalacións entoturísticas no pobo de Cenlle, presentou o viño un dos socios da adega, Manuel Seone e que apelou aos asistentes/s a que apoiaran a economía local do rural do Ribeiro. O viño é un plurivarietal de torrontés, loureira, godello e treixadura e comentar  como curiosidade que a cruz de malta que aparece na etiqueta fai referencia a presencia histórica das ordens militares  que na Edade Media tiñan a súa presencia no Ribeiro.

Luís Paadín presentando o Ribeiro Abadía de Virmadeus

Despois do Ribeiro nos achegamos a ría de Arousa cun viño da nova IXP Viños da Terra de Barbanza Iria, en concreto o branco Xirpín 2010 e que elabora Antón Saborido de Boiro. Antón comentou a súa andaina desde o profesión do mar ata o traballo na terra da súas viñas. O viño en cuestión é un plurivarietal co “espíritu do Albariño, alma do Godello e o corazón da Raposo”. Desde logo esta zona dará que falar se van adiante diversos proxectos para aumentar os viñedos actuais, por agora hai que “conformarse” con 3 excelentes elaboradores que xa sacaron as súas marcas en brancos e tintos e na que se pode salientar os esforzos por recuperar castes como a Raposo (nome local da Branca Lexítima), recentemente esta variedade foi proposta para incluír no listado de variedades preferentes galegas.

O Xirpín de Antón Saborido
Antón Saborido

Rematando cos brancos procedeuse a presentar o Morgadío Albariño 2010, nesta ocasión o viño en cuestión resultou apropiado falar do seu elaborador Jose Luís Méndez (Administrador do Grupo Campante), o seu enólogo Roberto Regal e o seu viticultor Antonio Álvarez Suárez (copropietario das magníficas 40 has de viñedo en Crecente e Arbo), poucas veces se atopa unha sinerxia tan compenetrada entre empresa, técnica e viña cando non están nas mesmas maos. De feito Antonio leva máis de 30 anos ao seu lombo traballando con paixón as cepas en cordón descendente (unha forma case desaparecida) e tentando mellorar e sobre todo regulando rendementos con firmeza (fácil pero difícil).

Presentación do Morgadío 2010

Nos tintos inicióu José Luís Mateo co Quinta da Muradella Caiño Redondo 2008, esta rareza vínica non resulta tanto se se coñece ao seu viticultor-elaborador que leva anos traballando ata o límite unha viticultura esforzada en favorecer a natureza da terra, neste caso na DO Monterrei, ” a chave esta na materia prima, a elaboración é secundaria”. Falou cun ton sereno José Luís dos seus inicios e nas súas reflexións profundas no que é conxugar castes e terra, de certo”estou agoran nun proceso de desestructuración do meus viñedos para voltar a reestructurar”. O Caiño Redondo resultou sutil e complexo, agrandando co tempo na copa, desde logo un viño estrela entre unha constelación de elaboracións da Adega Quinta de Muradella (adega xa sitúada entre as nosas “top” no que respecta a recoñecemento e prestixio).

José Luís Mateo na súa intervención

Duse  paso  a unha muller da que seguro veremos en máis ocasións, María Purificación Parada Rodríguez, ou Puri, presentou o Val do Frade Mencía 2010, e que ten de curioso esta adega, pois que resultou do esforzo de cooperación entre 6 elaboradores diferentes que antes vendían o viño coma “sempre”, e puxeron unha mesma marca para as súas colleitas, desde logo non hai moitos  casos distos pola nosa xeografía se facemos excepción de sociedades e cooperativas. O viño resultou rotundo e cálido, unha tarxeta de visita da zona de Vilachá na Pobra de Brollón na Subzona Quiroga Bibei da Ribeira Sacra.

Puri co Val do Frade Mencía 2010

Para rematar a ronda oficial presentou Luís Trincado o seu Ribouzo 20010 Mencía, a adega Ribouzo esta situada en Valencia do Sil no concello de Vimartín de Valdeorras e tamén resulta un caso nada infrecuente de sacar as cousas adiante como sexa, cun enfoque sociolóxico comentou o Luís que son varios irmaos, e que ningúen vive disto, e aínda que levan anos coa adega as dificutades non cesan, “facemos o que podemos”, un resumo da nosa viticultura verdadeiramente heroica.

Luis Trincado e o Mencía Ribouzo 2010

E como guinda, xa fora do programa, procedeuse a degustar a xoía da coroa do Ribeiro, no que son os seus viños tostados, neste caso o Tostado de Costeira 2007, un viño “naturalmente doce”, e que en palabras de Luís Paadín non se “coparte”, imaxinamos polo seu prezo un pouco disuasorio, de feito Paadín comentou que este viño esta dentro da familia europeos dos grandes viños naturalmente doces como o Sauternes de Bordeaux ou o Tokai de Hungría, ” o que máis se pode asemellar é o Provolone Valdpadana do Trentino (norte de Italia)”, e desde logo nada que ver con aqueles que forzan o proceso con ventilador ou outros trebellos.

Paadín cos prezados tostados diante

E así rematou a magnífica xornada e coa vontade de continuar e mesmo repetir en Ourense que é capital termal e tamén por privilexio de moitos e bós viños. Desde logo o público asistente apreciou as propostas que se fixeron onde houbo viños de todas as noas bisbarras coas 5 DOs e os Viños da Terra, os viños doces, viños do ano, en barrica, pluri e monovarietais, castes coñecidas ou rarezas, adegas pequenas e non tan pequenas, en sociedade ou en solitario,  hai onde escoller.

Detalle da cata do 2º día

NOTA DO ADMINISTRADOR: as datas que aparecen nas fotos son do 2011, é un erro de configuración da cámara.

  • email
  • Meneame
  • Chuza
  • Facebook
  • LinkedIn
  • Twitter